Ağaçbaşı Turbalığı’nın tarihi geçmişi Dede Korkut ve Evliya Çelebi’nin notlarında

0

BEĞENDİM

ABONE OL

News

0

Dede Korkut Kıssaları ve Evliya Çelebi‘nin Seyahatnamesi’ne mevzu olan bölgeleri de bünyesinde barındıran, tarihi Sürmene- Bayburt kervan yolundaki Ağaçbaşı Turbalığı, “kesin korunacak hassas alanlar” ortasında bulunuyor.

Ağaçbaşı Turba Bataklığı hakkında kitap ve yayımları bulunan Karadeniz Teknik Üniversitesi Sürmene Deniz Bilimleri Fakültesi Deniz Bilimleri ve Teknolojisi Mühendisliği Kısmı Öğretim Üyesi Prof. Dr. Coşkun Erüz, AA muhabirine, turbalığın yaklaşık 60 hektar alana sahip olmasına rağmen bölgedeki 600 hektarlık kısmın doğal sit alanı olarak tescil edildiğini söyledi.

Turbalığın yaklaşık 9-10 bin yıllık yaşa sahip olduğunu lisana getiren Erüz, asitli yapısından ötürü içerisine giren bitki ve böceklerin, parçalanmadan fosil halinde kalabildiğini belirtti.

Erüz, bunun geçmişe dair bilgi alabilmek ismine değerli olduğuna işaret ederek, “Yaklaşık 9-10 bin yıldır bölgede yaşayan hayvanların kalıntıları, bitkilerin kalıntıları bölgedeki ömrün bütün izleriyle birlikte örneğin iklimin nasıl değiştiğini, şayet insan müdahalesi varsa yahut yangınlar geçirmişse o periyotta doğal olayların tamamını bünyesinde barındıran ekolojik bir kütüphane arşivi.” sözlerini kullandı.

“Doğu Karadeniz’in 9 bin yıllık ekolojik geçmişinin arşivi”

Turbalığın, bölgenin ender görülen ekolojik arşivini oluşturduğuna dikkati çeken Erüz, şöyle devam etti:

“Ekolojik olarak olduğu kadar da tabiat bilimleri açısından bir arşiv misyonu görebilmesi hasebiyle çok pahalı ve tarihî değeri olan bir alan. Her yıl oluşan üzerindeki bitkiler öldüğünde, yani o yılın sonundaki bitki öldüğünde olağanda çürüyüp parçalanır, toprak olur. Buradaki suyun ve bataklık yapısından ötürü o çürümüyor fosilleşip orada kalıyor. Münasebetiyle milimetrik büyüyor. Yaklaşık şu anki kalınlığı 3,5 metre civarında. Doğu Karadeniz’in 9 bin yıllık ekolojik geçmişinin arşivi Ağaçbaşı’nda ve yakınındaki Barma Yaylası’nda.”

Erüz, Ağaçbaşı Turbalığı’nın, ekolojik özelliklerinin yanı sıra pozisyonu prestijiyle da değerli olduğunun altını çizdi.

Gümüşhane’nin Kelkit ilçesindeki Satala Antik Kenti’nin, Roma’nın en kıymetli garnizon kentlerinden biri olduğunu belirten Erüz, buraya denizle kontağın Ağaçbaşı Turbalığı’nın bulunduğu yoldan sağlandığını söyledi.

Erüz, birebir vakitte Roma yolu olarak bilinen taş yolun hala turbalığın içerisinden geçtiğini tabir ederek, “Ağaçbaşı’nın içerisinde Roma devrine ilişkin bir yol kalıntısı hala mevcut ve bu yol arkeolojik olarak tescil altına alınmış durumda. Yani Roma devrinden beri İpek Yolu’nun bir kolu. Ondan öncesinden beri var olan tarihi bir yol güzergahı üzerinde Ağaçbaşı hem ekolojik hem de tarihi olarak değerli bir güzergah alanı.” diye konuştu.

Bamsı Beyrek’e bataklık uyarısı

Tarihte Trabzon Krallığı devrinde bölgenin kıymetli bir coğrafya olduğunu tabir eden Prof. Dr. Erüz, Dede Korkut‘un bilhassa turbalığa yönelik bir ikazının olduğunu lisana getirerek, şunları kaydetti:

“Trabzon, Trabzon Krallığı’nın, Komnenosların krallık merkeziydi. Bamsı Beyrek’in tekfurun kızını almak için gelmek zorunda olduğu, Bayburt üzerinden o sınırı kullandığı için Bamsı Beyrek ilgili kıssalarda, ‘Oğul; dağdan bir bataktan geçeceksin, geçenlerin birçok batıp kalmıştır, çıkamamıştır. Sen de batar kalırsın, çıkamazsın.’ diye tanımlanıyor. O bataklık da içinden yol geçtiği için net olarak tanımlanıyor zira içinden geçmek zorundasınız lakin batak. ‘Eğer yolu bulamazsanız batar kalırsınız.’ diye bir terim geçiyor. Tam manasıyla Bayburt ile Trabzon ortasındaki kıymetli bir nokta olması münasebetiyle burayı tanımlıyor. Hasebiyle Dede Korkut Kıssalarında geçen Bamsı Beyrek’in geçmek zorunda olduğu bataklık, Ağaçbaşı olarak tanımlanıyor.”

Erüz, Osmanlı devrinde bataklığın bulunduğu güzergahın ticaret ve askeri manada kullanılmaya devam edildiğine dikkati çekerek, “Birçok kaynakta olmakla birlikte Evliya Çelebi kendisi şahsen gitmiş değil zira Evliya Çelebi her yere giderek değil, o bölgedeki bilgileri de derleyerek yapıyor. Trabzon’daki yollardan bahsederken ‘Ağaçbaşı derler, bir yol var. Yolu bulan geçer, bulamayan batar kalır.’ diye bilhassa belirttiği bir güzergah burası. Hakikaten de bu gerçek zira yöresel halk şunu diyor, bundan 100-150 yıl önceye kadar ormanlarla etrafı kaplıydı ve batağa hayvanlar girdiği vakit bile aylarca çıkamıyordu.” diye konuştu.

“156 askerimiz o hatta şehit düşüyor”

Osmanlı-Rus savaşında, Osmanlı İmparatorluğu’nun Kars ve Sarıkamış harekatlarına mühimmatların yeniden bu bölgeden götürüldüğüne değinen Erüz, “Aynı biçimde 1916’da Rus işgal periyodunda de Ruslarla yapılan savaştaki en çetin savaşlardan biri Madur-Soğuksu diye geçer. Ortasında Ağaçbaşı bataklığının bulunduğu o hatta büyük bir çaba veriliyor. Yaklaşık binin üzerinde insanın, orada hem Türk tarafından hem de Ruslardan can verdiği belirtiliyor. Bunlardan tespit edilebilen, kayıtları olan 156 askerimiz o hatta şehit düşüyor. Bu şehitlerden biri yüzbaşı olmak üzere birkaç tanesi Ağaçbaşı turba bataklığının içerisinde, şehitlikleri biliniyor. Orada hala mezarları da biliniyor.” sözlerini kullandı.